De aanwezigheid van twee veelbesproken PFAS-chemicaliën in het oppervlaktewater van Engeland is gedurende het afgelopen decennium aanzienlijk afgenomen. Hoewel deze trend wijst op de effectiviteit van internationale beperkingen, waarschuwen experts dat andere, minder onderzochte varianten van deze 'eeuwige chemicaliën' inmiddels hun plek innemen. Dit komt naar voren uit een analyse van de Britse milieu-autoriteit, de Environment Agency (EA).
Daling van PFOS en PFOA
Het onderzoek van de EA richtte zich specifiek op perfluorooctanesulfonic acid (PFOS) en perfluorooctanoic acid (PFOA). De resultaten laten zien dat de concentratie van PFOS in de Engelse rivieren met 30 procent is gedaald over een periode van tien jaar. Voor PFOA werd een vergelijkbare daling van 29 procent vastgesteld.
Volgens newscientist.com beschouwt Rob Bradburne, de hoofdwetenschapper van de EA, deze cijfers als een bewijs dat wereldwijde verboden een zeer positieve stap zijn geweest. De stoffen staan bekend om hun extreme persistentie, wat betekent dat ze nauwelijks afbreken in de natuur. De risico's voor de mens zijn groot; PFOA is onlangs door het International Agency for Research on Cancer geclassificeerd als carcinogeen. Daarnaast worden beide stoffen in verband gebracht met problemen bij de reproductieve gezondheid en de menselijke ontwikkeling.
Impact van internationale regelgeving
De afname van deze stoffen is grotendeels het resultaat van het VN-verdrag van Stockholm, dat zich richt op persistente organische verontreinigende stoffen. Voor PFOS werden de beperkingen al in 2009 ingevoerd. Voor PFOA volgden soortgelijke restricties in 2019, hoewel er per land uitzonderingen bleven bestaan voor specifieke toepassingen.
Historisch gezien werden deze chemicaliën veelvuldig gebruikt in industriële processen en voor anti-aanbaklagen op consumentenproducten. Een kritieke bron van vervuiling was het gebruik in brandblusschuimen. In het Verenigd Koninkrijk is het verbod op PFOA in dit type schuim pas recentelijk, in 2025, volledig van kracht geworden. De effectiviteit van dergelijke maatregelen wordt bevestigd door de over de dalende trends.
De uitdaging van vervangende stoffen
Ondanks de positieve resultaten voor de twee hoofdstoffen, is het totale beeld complexer. De enorme variëteit aan PFAS-chemicaliën zorgt ervoor dat het simpelweg verbieden van enkele varianten niet voldoende is. Terwijl PFOS en PFOA afnemen, wijzen de data erop dat andere, minder bestudeerde PFAS-varianten in de rivieren verschijnen.
Deze nieuwe stoffen verschijnen in de rivieren. Echter, deze substituten zijn nog minder onderzocht.
De onderstreept daarmee de noodzaak voor een bredere reguleringsstrategie. Het verbieden van individuele stoffen kan namelijk leiden tot een verschuiving naar alternatieven die mogelijk net zo persistent zijn als hun voorgangers. De benadrukt dat een integrale aanpak essentieel is om de vervuiling van het water op lange termijn effectief aan te pakken.