De Europese Ruimteorganisatie (ESA) heeft een gigantische hoeveelheid waarnemingen van de Euclid-ruimtetelescoop vrijgegeven. Het gaat om beelden van circa 900 miljoen sterrenstelsels. Dat meldt newscientist.com.
De publicatie, genaamd de 'DR1-Foundation', is een cruciale stap in de ambitie van de ESA: een uiterst precieze driedimensionale kaart van de kosmos. Euclid werd in 2023 gelanceerd en zit midden in een missie van zes jaar. Het doel: ongeveer een derde van de hele hemelbol in kaart brengen.
Het geobserveerde gebied is enorm. De oppervlakte komt overeen met die van 9.500 volle manen.
Een mozaïek van 500 gigapixels
Een opvallend onderdeel van de release is een mozaïek van 740 verschillende opnames. Die zijn gemaakt in de herfst van 2024 en het voorjaar van 2025. Het mozaïek beslaat 367 vierkante graden van de noordelijke hemel. In volledige resolutie levert dat een beeld op van 500 gigapixels.
Dankzij die precisie kunnen wetenschappers processen in verre stelsels bestuderen, zoals de vorming van nieuwe sterren. De dataschot stelt astronomen ook in staat om de grootschalige structuur van het universum te analyseren en patronen in de verdeling van sterrenstelsels te herkennen.
Bekende stelsels in scherp beeld
In de beelden vallen enkele objecten extra op. Zo is het spiraalvormige sterrenstelsel Messier 81 duidelijk zichtbaar. Dat stelsel staat op ongeveer 12 miljoen lichtjaar van de aarde en is het grootste lid van de gelijknamige cluster. De schijf van het stelsel is scherp in beeld; zelfs individuele sterren zijn te onderscheiden. Ook het kleinere sterrenstelsel NGC 3077 staat in de dataset.
Verder zijn er fenomenen dichter bij huis te zien. In de data prikken blauwe, sliertige wolken: zogenaamde 'galactische cirrus'. Dat zijn wolken uit ons eigen sterrenstelsel, die zich tussen de telescoop en de verre objecten bevinden. Een ander markant object is het wazige sterrenstelsel NGC 1291, op ongeveer 33 miljoen lichtjaar afstand.
Waarom dit wetenschappelijk zo belangrijk is
De impact van de missie is groot. De combinatie van een breed gezichtsveld en hoge resolutie is essentieel om de evolutie van de kosmos te begrijpen — en de invloed van onzichtbare krachten zoals donkere materie en donkere energie.
De beelden zijn het resultaat van een internationale samenwerking tussen de ESA, NASA en het Euclid Consortium. De beeldverwerking werd onder andere geleid door E. Bertin en J.-C. Cuillandre. De missie gaat door: de resterende delen van de geplande hemelobservaties moeten binnen de tijdlijn van zes jaar worden afgerond.
🧠 Even simpel uitgelegd
Stel je voor dat je een puzzel wilt maken van het hele universum, maar je hebt maar een paar stukken. Euclid is een telescoop die in de ruimte steeds meer puzzelstukken fotografeert. Met die stukken maken wetenschappers een 3D-kaart: niet alleen wáár sterrenstelsels staan, maar ook hoe ver ze van ons af zijn. Oud licht van verre stelsels vertelt ons hoe het universum er miljarden jaren geleden uitzag. Zo kunnen wetenschappers ontdekken hoe de kosmos groeit — en waarom die sneller uitdijt dan verwacht. Twee onzichtbare krachten spelen daarin de hoofdrol: donkere materie (die sterrenstelsels bij elkaar houdt) en donkere energie (die het universum uit elkaar duwt). Euclid is gebouwd om juist dáár achter de geheimen te komen.