De economische en sociale impact van dementie in België is enorm. De totale maatschappelijke kosten voor de zorg van mensen met deze aandoening worden geschat op 4,14 miljard euro per jaar. Dit bedrag is aanzienlijk en komt overeen met ongeveer 1,1 procent van het bruto binnenlands product (bbp) van België. Deze cijfers tonen aan dat dementie niet enkel een medisch probleem is, maar een substantiële druk legt op de nationale economie.
Een cruciaal aspect van deze financiële last is dat de zorg niet gelijkmatig verdeeld is over professionele diensten en private hulp. Een groot deel van de ondersteuning vindt plaats buiten de formele zorgsector. Volgens hln.be wordt bijna 60 procent van de totale kosten gedragen door mantelzorgers. Dit betekent dat de samenleving sterk afhankelijk is van de onbetaalde inzet van naasten om het zorgsysteem draaiende te houden.
Deze mantelzorg wordt hoofdzakelijk geleverd door partners, familieleden en goede vrienden. Omdat deze hulp onbetaald is, wordt de economische waarde ervan berekend op basis van de tijd en de inspanningen die deze mensen leveren. De impact hiervan is echter breder dan enkel financiële cijfers; veel mantelzorgers ervaren een zware psychologische en sociale belasting. Vaak zijn zij genoodzaakt hun professionele loopbaan te beperken of volledig te stoppen om voldoende tijd te kunnen besteden aan de patiënt. Zoals , vindt het merendeel van de zorg dus onbetaald plaats via dit informele netwerk.
De totale kostenpost van 4,14 miljard euro is opgebouwd uit verschillende componenten. Enerzijds zijn er de directe medische uitgaven, zoals de kosten voor diagnostiek, medicatie en gespecialiseerde behandelingen. Anderzijds is er de langdurige ondersteuning die noodzakelijk wordt naarmate de ziekte vordert. Wanneer de zorg thuis niet langer volstaat en een overstap naar een rusthuis of residentiële zorg noodzakelijk is, stijgen de kosten voor zowel de overheid als de patiënt zelf aanzienlijk.
De huidige cijfers roepen vragen op over de duurzaamheid van het Belgische zorgmodel. Er is een sterke politieke en maatschappelijke voorkeur om patiënten zo lang mogelijk in hun eigen vertrouwde omgeving te laten wonen. Hoewel dit wenselijk is, bevestigt de dat dit model in grote mate steunt op de onbetaalde inzet van familieleden en vrienden.
Zonder structurele ondersteuning voor deze mantelzorgers bestaat het risico dat zij zelf door overbelasting uitvallen. Dit zou een kettingreactie veroorzaken waarbij de druk op de formele zorgsector en de publieke middelen nog verder toeneemt. Gezien de vergrijzende bevolking is de verwachting dat het aantal mensen met dementie zal stijgen, waardoor de totale kosten in de toekomst waarschijnlijk nog verder zullen toenemen. De erkenning van mantelzorg en de discussie over mogelijke financiële compensatie blijven daarom centrale thema's in het debat over de Belgische gezondheidszorg, aangezien de staat zonder deze informele hulp voor veel hogere kosten zou opdraaien. De onderstrepen hiermee de noodzaak van een integrale aanpak.