De Noord-Atlantische Oceaan geeft de afgelopen veertig jaar 18 procent minder warmte af aan de atmosfeer. Dat blijkt uit nieuwe satellietanalyses. En dat is zorgelijk: die warmteafgifte is de motor achter de Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC), het stromingssysteem dat Europa zijn relatief milde klimaat geeft.
Volgens een artikel van newscientist.com gelden deze bevindingen als een van de meest solide aanwijzingen tot nu toe dat de AMOC vertraagt.
🧠 Even simpel uitgelegd
Stel je de oceaan voor als een gigantische transportband. Warm en zout water stroomt vanuit de Caribische Zee en de Golf van Mexico naar het noorden. Daar koelt het af, wordt zwaarder en zinkt naar de zeebodem — om vervolgens diep in de oceaan weer terug te stromen naar het zuiden. Bij het afkoelen komt warmte vrij in de lucht, en juist die warmte houdt Europa mild. Loopt de transportband trager, dan komt er minder warmte vrij — en dat is precies wat de satellieten nu meten.
De motor draait minder efficiënt
Richard Allan en zijn team van de University of Reading brachten de warmteflux met satellieten in kaart. De daling van 18 procent over vier decennia suggereert dat de motor achter het systeem minder efficiënt is geworden.
Neil Fraser, verbonden aan de Scottish Association for Marine Science, ziet een onlosmakelijke band tussen het warmtetransport naar het noorden en de uiteindelijke afgifte aan de atmosfeer. Verandert de ene component, dan heeft dat direct invloed op de andere. Dat ondersteunt volgens hem de conclusie dat de AMOC verzwakt.
Smeltend Groenland als rem
Wetenschappers wijzen vooral naar de smeltende ijskap van Groenland. Die stroomt enorme hoeveelheden zoet water in de oceaan, waardoor het zeewater minder zout wordt. Zoet water is lichter dan zout water en zinkt daardoor minder makkelijk naar de bodem. Precies dat zinken drijft de AMOC — dus het hele systeem vertraagt.
De gevolgen van een volledige instorting zouden ernstig zijn. Sommige modellen suggereren dat zo'n ineenstorting zelfs tegen 2060 zou kunnen plaatsvinden. Dat kan leiden tot extreme winters in Europa, zwaardere stormen en wijdverspreide droogte.
Twee meetmethoden, één beeld
De satellietdata zijn vergeleken met metingen van boeien in de Atlantische Oceaan die waterdruk registreren. Die traditionele methode wijst op een afname van de AMOC met ongeveer 10 procent. De nieuwe warmtefluxmetingen tonen met 18 procent dus een nog sterker effect.
Die discrepantie benadrukt de urgentie van verder onderzoek naar de stabiliteit van de oceaanstromingen. Tegelijk versterkt de combinatie van beide methoden het beeld: de consistentie tussen de drukmetingen en de satellietdata suggereert dat de stroming zich in een kwetsbare fase bevindt — een kritiek signaal voor het wereldwijde klimaat.