Een groeiend aantal wetenschappelijke studies wijst op een verband tussen de consumptie van ultra-processed foods (UPF's) en een verslechtering van de hersengezondheid. Naast fysieke aandoeningen zoals diabetes en hartziekten, worden deze sterk bewerkte producten nu ook in verband gebracht met depressie, angststoornissen en een hoger risico op dementie.
Ultra-processed foods, zoals frisdranken, kant-en-klaarmaaltijden, industrieel gebakken chips en energiedranken, kenmerken zich door een hoge concentratie aan suikers, zouten en verzadigde vetten, vaak aangevuld met chemische additieven. Hoewel de negatieve effecten op het lichaam al langer bekend zijn, verschuift de wetenschappelijke aandacht nu naar de impact op de cognitieve functies en de mentale gesteldheid.
Verband met mentale gezondheid en cognitie
Recente analyses tonen een zorgwekkende correlatie tussen een dieet rijk aan UPF's en psychische klachten. Volgens berichtgeving van nationalgeographic.com wijst een meta-analyse in het tijdschrift Nutrients op een aanzienlijk hoger risico op depressie (44 procent) en angststoornissen (48 procent) bij mensen die veel van deze producten consumeren. Opvallend is dat dit risico al stijgt wanneer slechts 33 procent van de dagelijkse calorieën uit ultra-bewerkte voeding bestaat.
Ook de focus en mentale snelheid lijken te lijden onder deze voedingspatronen. Een onderzoek van de Monash University onder meer dan 2.100 volwassenen wees uit dat een hogere inname van UPF's leidde tot een slechtere aandachtspanne en een tragere mentale verwerking. Volgens sciencedaily.com bleek dit effect zelfs aanwezig bij personen die verder een gezond voedingspatroon volgden.
Risico op dementie en beroertes
De langetermijngevolgen voor de hersenen zijn volgens diverse studies potentieel ernstig. De zogenaamde REGARDS-studie, die meer dan 34.000 Amerikaanse volwassenen volgde, stelde vast dat een stijging van 10 procent in de consumptie van ultra-processed foods gepaard ging met een risicoverhoging van 16 procent voor cognitieve achteruitgang en 8 procent voor beroertes. Omgekeerd zorgde een toename van minimaal bewerkte voeding voor een daling van deze risico's. Deze bevindingen worden ondersteund door de parsemus.org, die benadrukt dat deze producten verborgen gevaren vormen voor de neurologische gezondheid.
Daarnaast zijn er aanwijzingen voor een direct verband met dementie. Uit onderzoek in het Verenigd Koninkrijk blijkt dat het risico op dementie met 25 procent toeneemt voor elke 10 procent extra UPF's in het dieet. Een review van 45 studies in The BMJ bevestigt dat een dieet met veel ultra-bewerkte voeding het risico op maar liefst 32 verschillende gezondheidsproblemen verhoogt, waaronder neurologische aandoeningen zoals de ziekte van Parkinson. Dit wordt verder uitgediept in een artikel van brainandlife.org.
Discussie over definities en causaliteit
Ondanks de overtuigende observationele data, waarschuwen experts voor een voorzichtige interpretatie. De meeste studies maken gebruik van het NOVA-classificatiesysteem, dat voedsel indeelt op basis van de mate van bewerking en niet op basis van de nutritionele waarde. Zo worden producten met weinig suiker of vet soms in dezelfde categorie geplaatst als suikerrijke dranken.
Volgens een analyse van newscientist.com is het lastig om een direct causaal verband aan te tonen, omdat veel studies observationeel zijn. Dit betekent dat er een correlatie is vastgesteld, maar dat nog niet definitief is bewezen dat de bewerkte voeding de enige oorzaak is van de cognitieve achteruitgang. Desondanks groeit de consensus dat de combinatie van additieven en het gebrek aan essentiële voedingsstoffen een schadelijke invloed heeft op de hersenfuncties over de lange termijn.