Een veelbelovende komeet die mogelijk overdag zichtbaar zou zijn geweest, is uiteengevallen tijdens een extreme passage langs de zon. Komeet C/2026 A1 (MAPS) brak op 4 april 2026 uiteen toen deze op slechts 1% van de afstand tussen de aarde en de zon langs onze ster scheerde.
Dramatische breuk nabij de zon
De komeet maakte op 4 april een scherpe bocht rond de zon, maar verscheen nooit weer op de verwachte baan. Volgens earthsky.org had de komeet na het ronden van de zon rond 16:18 uur Nederlandse tijd opnieuw zichtbaar moeten worden onderaan in beelden van het SOHO-ruimtevaartuig. In plaats daarvan toonden de opnames een waaier van puin die in de tegenovergestelde richting bewoog.
De breuk betekent het einde van de hoop op een spectaculair hemelschouwspel. Astronomen hadden gespeculeerd dat MAPS, als de komeet de passage zou overleven, helder genoeg zou kunnen worden om vanaf de aarde te zien – mogelijk zelfs overdag.
Zeldzame zonscherder ontdekt in januari
Franse onderzoekers ontdekten de komeet op 13 januari 2026 bij het AMACS1-observatorium in San Pedro de Atacama, Chili. nationalgeographic.com behoorde C/2026 A1 (MAPS) tot de Kreutz-zonscheerders, een zeldzame categorie kometen die extreem dicht langs de zon vliegen.
"In het geval van C/2026 A1 kwam deze binnen 160.000 kilometer van het zonneoppervlak, wat extreem dichtbij is," verklaarde Chris Mihos, hoogleraar astronomie aan Case Western Reserve University, aan National Geographic. Op zo'n korte afstand bestaat een grote kans dat een komeet volledig uiteenvalt.
Vergelijking met historische kometen
De verwachtingen waren hooggespannen omdat eerdere zonscheerders spectaculaire verschijningen hebben opgeleverd. De Grote Komeet van 1882, een van de helderste kometen ooit waargenomen, volgde een vergelijkbare baan en was zelfs overdag zichtbaar.
Kometen zijn bollen van ijs en stof die rond de zon draaien. "Wanneer ze het binnenste zonnestelsel binnenkomen, verwarmt de zon ze en begint ze te verdampen," legde Mihos uit. "De staart van de komeet is het ijs op het oppervlak dat verdampt en een spoor van gas en stof achterlaat."
Waarnemingen via ruimtetelescopen
De breuk van MAPS werd vastgelegd door de LASCO C3 coronograaf aan boord van het SOHO-ruimtevaartuig, een gezamenlijke missie van ESA en NASA. space.com dat astronomen de komeet intensief volgden in de aanloop naar de kritieke passage, wetende dat dit een alles-of-niets-moment zou zijn.
Zonscheerders zoals MAPS worden regelmatig waargenomen door SOHO, maar de meeste zijn te klein om vanaf de aarde te zien. In augustus 2016 registreerde SOHO bijvoorbeeld een heldere komeet die met bijna 2,1 miljoen kilometer per uur op de zon afstevende. Ook die komeet werd verscheurd en verdampte door de intense hitte en krachten nabij de zon.
Onzekere toekomst voor eventueel puin
Hoewel de hoofdmassa van de komeet is vernietigd, blijft de vraag of er nog brokstukken in de oorspronkelijke baan zijn achtergebleven. Astronomen hielden de avondhemel in de gaten op de locatie waar de komeet na zonsondergang zichtbaar had moeten zijn, maar de kans op waarnemingen werd als klein ingeschat.
De teleurstelling is groot onder astronomen en amateur-sterrenkijkers die hadden gehoopt op een zeldzaam schouwspel. Kometen die zo dicht langs de zon passeren en overleven zijn uitzonderlijk, en een overdag zichtbare komeet is een fenomeen dat zich slechts enkele keren per eeuw voordoet.
Zonneactiviteit blijft hoog
Terwijl de komeet verdween, blijft de zon zelf actief. earthsky.org dat maart 2026 een toename liet zien in zonnevlekkenactiviteit, met een zonnevlekkengetal van 85,9 – een stijging ten opzichte van februari's 78,2. De maand bracht meerdere M-klasse zonnevlammen en zelfs een krachtige X-klasse vlam.
Het verlies van komeet MAPS herinnert aan de gevaren die hemellichamen lopen bij extreme passages langs de zon. De intense straling, hitte en getijdenkrachten nabij onze ster zijn voor de meeste kometen te veel om te overleven. Voor astronomen blijft het zoeken naar de volgende potentiële spectaculaire komeet die wel de reis overleeft.