Het medicijn metformin, dat wereldwijd door miljoenen mensen wordt gebruikt om de bloedsuikerspiegel bij diabetes type 2 te reguleren, staat centraal in een groeiende reeks onderzoeken naar cognitieve gezondheid. Recente data wijzen erop dat het middel mogelijk een beschermend effect heeft op de hersenen, waarbij in sommige gevallen het risico op het ontwikkelen van dementie zelfs gehalveerd zou kunnen worden.
Een belangrijke bron van deze inzichten is een langlopende analyse gebaseerd op het Diabetes Prevention Program (DPP). Dit project startte oorspronkelijk in de jaren 90 om te onderzoeken hoe diabetes type 2 voorkomen kon worden. De daaropvolgende DPP Outcomes Study volgde 1.483 deelnemers die in het verleden ofwel een placebo, een levensstijlinterventie of metformin hadden ontvangen. Door cognitieve tests af te nemen vanaf 2009 en deze meer dan tien jaar later te herhalen, konden onderzoekers trends in cognitieve achteruitgang vaststellen. Volgens berichtgeving van newscientist.com vormt dit onderzoek momenteel een van de sterkste aanwijzingen voor een preventieve werking van het middel.
Naast de resultaten uit het DPP-programma zijn er andere grootschalige studies die de positieve effecten van metformin ondersteunen. Een onderzoek uitgevoerd door de Taipei Medical University richtte zich op een zeer grote groep van 452.777 volwassenen met overgewicht of obesitas. In deze studie werd een verband gelegd tussen het gebruik van metformin en een verminderde kans op zowel dementie als een vroegtijdig overlijden. Zoals beschreven door news-medical.net werden tijdens deze observatieperiode tienduizenden gevallen van dementie en sterfgevallen geregistreerd, wat de statistische basis voor de claims versterkt.
Ondanks deze hoopgevende cijfers is er binnen de wetenschappelijke wereld nog geen volledige consensus. Experts, waaronder José Luchsinger van Columbia University, waarschuwen dat de bewijslast nog niet onomstotelijk is. Een belangrijk punt van discussie is het exacte biologische mechanisme waardoor metformin de hersenen zou beschermen. Bovendien zijn er tegenstrijdige rapporten in de medische literatuur. Sommige data suggereren dat het middel juist een risico op cognitieve problemen zou kunnen inbrengen, mogelijk door het veroorzaken van een tekort aan vitamine B12, wat essentieel is voor een gezonde hersenfunctie. In een publicatie via nlnih.gov wordt deze complexe relatie tussen het medicijn en neurologische uitkomsten verder geanalyseerd.
De discussie over de neuroprotectieve eigenschappen van metformin wordt verder gevoerd in gespecialiseerde medische tijdschriften. In een artikel oup.com wordt dieper ingegaan op de klinische implicaties van deze bevindingen. Hoewel meta-analyses uit 2022 over het algemeen een lager risico op dementie rapporteren bij metformingebruikers, blijft de noodzaak voor grootschalige, gerandomiseerde klinische trials bestaan om definitief vast te stellen of het middel preventief kan worden ingezet bij mensen zonder diabetes.
Vooralsnog blijft metformin een standaardbehandeling voor diabetes, maar de potentie als middel tegen cognitieve achteruitgang opent nieuwe wegen voor neurologisch onderzoek. De medische wereld wacht op verdere validatie voordat er eventuele richtlijnen komen voor het gebruik van het medicijn als preventiestrategie tegen dementie.