De bever, die lange tijd als uitgestorven gold in grote delen van Europa, maakt een opmerkelijke comeback. Deze terugkeer, die wordt gezien als een succesverhaal voor natuurherstel, brengt echter ook aanzienlijke uitdagingen en kosten met zich mee, vooral voor infrastructuurbeheerders en landbouwers. De schade door graaf- en knaagactiviteiten van bevers loopt in de miljoenen euro's per jaar in Nederland.
Spectaculaire terugkeer
De bever was, net als de wolf en de Europese bizon, lange tijd vrijwel verdwenen uit Europa door jacht en habitatverlies. Sinds het midden van de vorige eeuw zijn de aantallen en de verspreiding van deze iconische diersoorten echter spectaculair toegenomen vrt.be. In Nederland werden in 1988 42 bevers uitgezet in de Biesbosch, waarmee de soort na ruim 160 jaar weer terugkeerde in het land nationalgeographic.nl. Deze herintroductie wordt beschouwd als een succesvol voorbeeld van 'nieuwe wildernis' groene.nl.
Schade en kosten
De groeiende beverpopulatie veroorzaakt echter toenemende problemen. Bevers graven tunnels in dijken en waterkeringen, wat deze structuren verzwakt, en knagen aan gewassen. Ook spoorlijnen worden ondermijnd door hun graafgedrag. De kosten voor het voorkomen en herstellen van deze schade zijn aanzienlijk.
Spoorbeheerder ProRail schat de jaarlijkse kosten voor het verplaatsen van bevers, herstellen van schade en nemen van voorzorgsmaatregelen op enkele miljoenen tot wel tien miljoen euro rtl.nl. Waterschappen, verantwoordelijk voor het toezicht en onderhoud van de meeste dijken, hebben de afgelopen vier jaar ruim 5 miljoen euro uitgegeven aan herstelwerkzaamheden, preventieve maatregelen en het inhuren van experts om bevers te verjagen of te verhuizen. In 2022 waren de waterschappen 115.000 euro kwijt aan dassenschade, ter vergelijking met de beverschade . Rijkswaterstaat meldde voor het zuiden van Nederland alleen al in het afgelopen jaar zo'n 2 miljoen euro aan kosten.
De Unie van Waterschappen (UvW) bevestigt dat de beverschade toeneemt en wil dat er landelijke maatregelen komen voor de aanpak van bevers oost.nl. Waterschap Drents Overijsselse Delta signaleert bijvoorbeeld dat steeds meer bevers zich vestigen langs de IJssel en de rivierdijken ondergraven. In een analyse van Omroep Gelderland wordt vermeld dat waterschappen vorig jaar 30.000 uur kwijt waren aan herstelwerkzaamheden aan dijken als gevolg van beverschade. Vooral in Limburg, Noord-Brabant en het zuiden van Gelderland is de schade door bevers de laatste jaren flink toegenomen.
Beschermde status bemoeilijkt aanpak
Een complicerende factor is de beschermde status van de bever in Europa. Dit betekent dat er niet zomaar mag worden ingegrepen. Volgens een woordvoerder van de UvW mogen bevers niet zomaar worden verplaatst, wat de problemen op bepaalde locaties doet toenemen .
De belangenorganisatie ZLTO, die een enquête uitvoerde onder boeren en tuinders in Noord-Brabant, constateert dat boeren en burgers vaak niet weten hoe ze de problemen moeten aanpakken. Hoewel directe schade aan gewassen wordt vergoed, geldt dit niet voor indirecte schade, die volgens Eva Litjens, themaspecialist bij ZLTO, ook aanzienlijk kan zijn en zelfs bouwprojecten kan stilleggen nieuweoogst.nl. ZLTO pleit daarom voor een nieuw beverbeleid op korte termijn.
De landelijke aanpak van de bever moet in 2025 met de provincies worden vastgesteld, waarbij ook provincies zoals Overijssel aan de slag moeten met dit vraagstuk. De uitdaging blijft om een balans te vinden tussen het succes van natuurherstel en het beheersen van de overlast en schade die de terugkeer van de bever met zich meebrengt.