Iran overweegt een beperkt aantal olietankers weer door de strategisch cruciale Straat van Hormuz te laten varen, maar stelt daar een opmerkelijke voorwaarde aan: de olie moet worden verhandeld in Chinese yuan in plaats van Amerikaanse dollars. Dat heeft een hoge Iraanse functionaris aan vrt.be, zoals gerapporteerd door verschillende Belgische media.
Blokkade van cruciale oliedoorgang
De Straat van Hormuz, de smalle waterweg tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman, is sinds 1 maart feitelijk afgesloten door Iran. Deze blokkade volgde op vrt.be die op 28 februari begonnen. De zeestraat is van enorm belang voor de wereldeconomie: dagelijks passeert er ongeveer 20 miljoen vaten olie, wat neerkomt op een vijfde van de wereldwijde olieconsumptie.
Volgens vrt.be loopt ook ongeveer een vijfde van de wereldhandel in vloeibaar aardgas via deze route. Het Internationaal Energieagentschap heeft inmiddels gewaarschuwd dat de oorlog tegen Iran de grootste verstoring ooit van het wereldwijde olieaanbod veroorzaakt.
Uitdaging voor het petrodollarsysteem
Het Iraanse voorstel om alleen doorvaart toe te staan bij betaling in yuan daagt het zogenaamde 'petrodollarsysteem' rechtstreeks uit. Dit systeem, dat al meer dan vijftig jaar bestaat, koppelt de wereldwijde oliehandel aan de Amerikaanse dollar en geeft de Verenigde Staten aanzienlijke economische voordelen. Olie wordt wereldwijd nog altijd voornamelijk in dollars afgerekend, met uitzondering van gesanctioneerde Russische olie die soms in roebels of yuan wordt verhandeld.
China probeert al jaren om de yuan een grotere rol te geven in de internationale handel, maar de dollar blijft vooralsnog de belangrijkste reservemunt ter wereld. Marokko.nl meldt dat de mogelijke Iraanse maatregel past in een bredere strategie om de oliestroom door de Straat van Hormuz te controleren en daarmee druk uit te oefenen op westerse landen.
Economische gevolgen
De vrees voor verstoringen in de scheepvaart heeft de olieprijzen inmiddels opgedreven naar het hoogste niveau sinds juli 2022. Beleggers en overheden volgen de situatie nauwlettend, omdat problemen in de Straat van Hormuz snel kunnen doorwerken in brandstofprijzen, transportkosten en energierekeningen voor consumenten.
Hoofdeconoom Koen De Leus van BNP Paribas Fortis nuanceert echter de mogelijke impact op de dollarpositie. "Het is niet dat je zo'n rol van de ene dag op de andere kan overnemen", aldus De Leus in vrt.be. China mist voorlopig de nodige vrije kapitaalstroom om de yuan als volwaardige reservemunt te laten functioneren.
Bredere regionale impact
De spanningen hebben ook gevolgen voor de bredere regio. vrt.be zijn er opnieuw drone-aanvallen uitgevoerd op olievelden in het zuiden van Irak. Het Majnoon-veld in de provincie Basra werd aangevallen door twee drones, hoewel volgens het Iraakse ministerie van Olie geen significante schade is aangericht.
De Verenigde Naties waarschuwden vrijdag dat beperkingen op de scheepvaart door de zeestraat ook grote gevolgen kunnen hebben voor humanitaire operaties in de regio. Hulptransporten en bevoorrading kunnen daardoor extra onder druk komen te staan.
Europese reactie
De Europese Unie heeft vooralsnog besloten geen oorlogsschepen naar de Straat van Hormuz te sturen, ondanks Amerikaanse druk. President Trump heeft zijn ongenoegen geuit over wat hij omschrijft als een "gebrek aan enthousiasme" van Europese bondgenoten om militair bij te dragen aan het vrijhouden van de strategische waterweg.
De komende dagen en weken zal moeten blijken of Iran daadwerkelijk overgaat tot het selectief doorlaten van tankers onder de gestelde voorwaarden, en hoe de internationale gemeenschap hierop zal reageren. De situatie blijft volatiel, met voortdurende militaire acties tussen Iran enerzijds en Israël en de VS anderzijds.